Ik droeg nog kleine kleren, en we raceten op onze flitsende fietsen over de straten van Markegem. Na de venijnige klim uit de vallei van de Oude Mandel stoven we richting kerk en draaiden onbesuisd de Kouterweg (toen nog de Gottemstraat) in. Daar, ter hoogte van een mysterieus bouwsel met dichtgemetselde raamopeningen, kromden we onze ruggen voor de eindsprint over de lange rechte weg naar de denkbeeldige meet net voor de Salettekapel. Dat we ons einde niet vonden in een fatale val wijt ik aan de goddelijke bescherming die O.L.V. van La Salette ons jeugdig wielertalent gunde.
Het was pas toen ik grote kleren droeg dat ik de ware geschiedenis van het bouwwerk in de Kouterweg leerde. Het bleek geen vergeten stal of opslagplaats te zijn, zoals ik ooit dacht. Integendeel.
Met de parlementsverkiezingen van 1878 kwamen de liberalen alleen aan de macht. Het jaar daarop trad een nieuwe wet op het lager onderwijs in voege die de greep van de katholieken op het onderwijs verzwakte. De gemeentes moesten minstens één officiële school onderhouden. Vrije scholen mochten ze niet meer subsidiëren. En godsdienstonderwijs mocht nog maar enkel buiten de schooluren. De katholieken reageerden fel. De strijd om de ziel van het kind barstte los.
In Markegem leidde pastoor Edouard Vanneste (1820-1891) het verzet tegen deze goddeloze wet. In oktober 1879 huurde hij, in afwachting van een beter onderkomen, het onbeduidendste huisje dat er te vinden was en bracht er de Markegemse schoolgaande jeugd in onder. Meester Scherpereel, ook koster, had geen andere keuze dan de leerlingen te volgen.
Terwijl pastoor Vanneste zich uit de naad van zijn soutane werkte om de nodige centen voor de bouw van een nieuw schooltje te verzamelen, zat meester Proot in de ruime officiële school in de Wakkenstraat met zijn vingers te draaien, want niemand stuurde nog zijn kind. De overheid gaf bovendien doodleuk de opdracht die school grondig te herstellen en met 2,7 meter te verlengen. “Waarschijnlijk opdat de spinnekobben er meer op hun gemak zouden zijn.”, spotte de krant De Veurnaar.
Het was voor meneer pastoor een opsteker dat de eigenares van de hoeve Roneck, barones Hortense della Faille d’Huysse, een lapje grond ten oosten van de kerk, palend aan de Kouterweg, ter beschikking stelde. Hij slaagde er ook in de nodige fondsen te verzamelen bij de Markegemnaren en zelf deed hij een flinke duit in de zak. Tegen september 1880 was het Kouterschoolke, begroot op ruim 4000 frank, klaar. De Katholijke School was een groot succes. De gemeenteschool werd links gelaten. Pastoor Vanneste had een belangrijke overwinning op de vrijmetselaars gehaald.
Met de verkiezingen van 1884 werden de liberalen weggestemd. Tegen april 1885 was de gemeenteschool in Markegem voorgoed verleden tijd. In 1891 kwam het onderwijs in de kordate handen van de Zusters van ‘t Gelove in Tielt. De strijd om de ziel van het Markegemse kind was beslecht.
Het kleine Kouterschoolke zou daarna nog enkele keren gebruikt worden als klaslokaal maar was niet bestand tegen de tand van de tijd. In 1978 werd het gesloopt. Het schooltje is weggegumd uit de herinnering; de bitsige schoolstrijd van toen lijkt nu irrelevant. ‘Alles gaat voorbij.’ zegt Prediker. ‘Er is niets dat blijft. Het is allemaal zinloos.’
De Mandelbode, september 2025